Bazylika
Niepokalanego Poczêcia Naj¶wiêtszej Marii Panny, przypomina ogromny statek
z ma³ym masztem (wie¿a o wysoko¶ci 74 m). ¦wi±tynia, wzniesiona w XIV–XV w.,
zniszczona w czasie walk o Ko³obrzeg w 1945 r., przeznaczona by³a po wojnie
do rozbiórki. Pocz±tkowo w ruinach urz±dzono muzeum wojskowe, potem przekazano
je Ko¶cio³owi katolickiemu, w latach 1958–1985 przyst±piono jednak do odbudowy.
Decyduj±cy wp³yw na losy ko¶cio³a mia³a bulla Episcoporum Poloniae Coetus
papie¿a Paw³a VI z 28 czerwca 1972 r. Ustanowiono wtedy now± diecezjê koszaliñsko-ko³obrzesk±,
a kolegiata sta³a siê konkatedr±.
Gotycki halowy ko¶ció³ z a¿ piêcioma nawami ma krzy¿owo-¿ebrowe sklepienia,
a w nawach bocznych gwia¼dziste. Przez wysokie ostro³ukowe okna wpada du¿o
¶wiat³a. Nawy boczne zabudowane s± dwupiêtrowymi emporami. Najbardziej przyci±gaj±
uwagê olbrzymie filary, niektóre odchylone znacznie od pionu. Cudem zachowa³y
siê fragmenty malowide³ ¶ciennych z po³owy XIV i pocz±tku XV w. Na jednym
z filarów, zwanym z tego powodu barwnym, przedstawieni s±: Matka Boska z Dzieci±tkiem,
Jan Ewangelista, Jan Chrzciciel i ¶w. £ukasz. Stoj± oni pod wysokimi baldachimami,
nad którymi namalowano postacie czterech b³aznów. Nad arkadami w wewnêtrznej
nawie pó³nocnej stoj± parami panny m±dre i g³upie oraz Archanio³ Micha³.
W ko¶ciele mo¿na obejrzeæ wiele cennych, nale¿±cych do najstarszych w Polsce,
zabytków ¶redniowiecznych. Obrazy i przedmioty ocala³y dziêki pastorowi Paulowi
Hinzowi, który w czasie wojny powywozi³ je do okolicznych ko¶cio³ów, zamurowa³
b±d¼ ukry³ w ¶wi±tyni. W absydzie mo¿na zobaczyæ trzy pó¼nogotyckie tryptyki:
o³tarz g³ówny ze scen± Ostatniej Wieczerzy i namalowanym na rewersach Zwiastowaniem.
Lewy o³tarz z Pok³onem Trzech Króli umieszczony jest przy ¶cianie têczy, w
prawym o³tarzu stoj± figury ¶w. Anny Samotrzeciej i ¶w. Miko³aja.
W prezbiterium warto obejrzeæ gotyckie stalle kanoniczne, udekorowane rze¼bami
przedstawiaj±cymi smoki o ludzkich i zwierzêcych g³owach. Po lewej stronie
umieszczono br±zow± chrzcielnicê z 1355 r. ozdobion± p³askorze¼bami ukazuj±cymi
sceny z ¿ycia Chrystusa. W nawie po³udniowej stoj± stalle radnych z wyrze¼bionymi
herbami i postaciami ¶wiêtych. Z wyposa¿enia najciekawszy jest siedmioramienny
¶wiecznik z XIV w. (o wysoko¶ci 4m!) wsparty na trzech lwach, z g³owami smoków
na stopie i postaciami aposto³ów na trzonie, cudem odzyskany po wojnie ze
z³omowiska. W nawie g³ównej ko¶cio³a wisi piêkny a¿urowy ¶wiecznik z XVI w.,
zwany od nazwiska fundatorów Koron± Schliffenów. Mo¿na zobaczyæ te¿ gotycki
krucyfiks na belce têczowej i kilka obrazów, m.in. ukazuj±cy idea³ ¶redniowiecznej
kobiety czy XV-wieczny, przedstawiaj±cy Krzy¿aka. Du¿e wnêtrze wydaje siê
jednak puste. W gablotach przy wej¶ciu przedstawiono historiê ko¶cio³a i jego
powojennej odbudowy.
W pobli¿u konkatedry, od strony ul. Armii Krajowej stoi pomnik, dzie³o koszaliñskiego
rze¼biarza Zygmunta Wujka. Na dwumetrowym cokole widnieje postaæ arcybiskupa
w stroju liturgicznym, Marcina Dunina, wiêzionego przez Prusaków w twierdzy
ko³obrzeskiej od 9 pa¼dziernika 1839 r. do 3 sierpnia 1840 r. Widniej±ca na
szczycie pomnika korona królewska to symbol w³adzy prymasowskiej (interrexa).
Herb Rzeczypospolitej Obojga Narodów symbolizuje wierno¶æ Niepodleg³ej Polsce.